Yöresel Değerlerimiz

 YÖRESEL KÜLTÜRÜMÜZ

 

EL SANATLARIMIZ: 

Kasabada eskiden beri Halı ve Kilimcilik dokuması yapılır. Dokuma tamamen ilkel bir dokuma aleti olan ‘ISTAR’la yapılmaktadır.

 Ayrıca doğramacılık ve inşaat ustalığı gibi el hünerleri de yapılmaktadır.

 

YEMEKLERİMİZ:

 

-Darikli(dağ erikli)aş,

-Etli kabak,

-Ovma çorbası,

-Kuymak(un kuymağı),

-Eşkili pancar,

-Ayranlı çorba,

-Erişte çorbası,

-Tarhana çorbası

 

 

FOLKLORUMUZ:

 

Kasabamızda folklor, İç Anadolu’nun ayrılmaz bir parçasını teşkil eder. Düğünler diğer Anadolu kasaba ve köylerinin düğünlerinden pek farklılık göstermez. Ayrıca kasabamıza gelen Adana ve Mersinli yaylacıların etkisi ile bu bölgelerin folkloru düğünlere de yansıyarak; folklorun daha da zenginleşmesine katkı sağlamıştır.

 

Kasabamızda oynanan halk oyunlarından bazıları şunlardır:

Nari, Lorki, Üçayak, Çiftetelli, Pekmez, Sinsin ve Tarbaz (Köylü) halayı.

 

Bu oyunlar düğünlerde ve diğer şenliklerde davul - zurna ve çalgı (Keman, Cümbüş, Saz ve Ritim Saz) eşliğinde oynana gelmektedir.

 

Kız isteme, Söz kesme, Yenge binme, Kına gecesi, Düğün ekmeği, Bayrak dikme, Nişan, Gelin alma, Kız gezmesi vb. düğünlerimizin temelini oluşturur. Eskiden gelin ata binerken son zamanlarda taksiye bindirilmektedir. Burada yeri gelmişken önemli bir konuya da değinmek istiyorum; Kasabamıza has bir oyun olup, Niğde il yıllığına ‘Porsuk Halayı’ olarak geçmiş olan bu halayın adının ‘Tarbaz (Köylü) Halayı’ olarak düzeltilmesi gereğini önemle vurgulamak isterim. Çevre köy ve kasabalar bu halayı düğünlerde çekerlerken ‘Tarbaz Halayı’ olarak çekerler. Bu halay düğünlerde sözleri ile birlikte söylenerek çekilmektedir. Sözleri de şöyledir:

 

 

Tarbaz ( Köylü ) Halayı

 

Alayım, kaçayım dağlara seni                 ( 2 ) Hey!

Laleli, sümbüllü bağlara seni                 ( 2 ) Hey!

Yüce dağ başına yatmış uyumuş,          ( 2 ) Hey!

Ela gözlerini uyku bürümüş,                 ( 2 ) Hey!

Evvel küçük idi, şimdi büyümüş.            ( 2 ) Hey!

Yüceden boşandı dağların bendi,           ( 2 ) Hey!

Gel etme sevdiğim yemini, andı,           ( 2 ) Hey!

Yoktur sevdiğimin cihanda dengi.         ( 2 ) Hey!

Tepeler, tepeler yüksek tepeler,           ( 2 ) Hey!

Yükseğine kar yağar, engine sepeler,     ( 2 ) Hey!

Sandıkta küflenmiş altın küpeler. ( 2 ) Hey!

Kaleden kaleye şahin uçurdum,             ( 2 ) Hey!

Ah ile Vah ile ömrüm geçirdim,              ( 2 ) Hey!

Evvel tutmuş idim, şimdi kaçırdım.         ( 2 ) Hey!

 

Halayın sözlerinin derlenmesinde başvurduğum Sayın Cumali YILDIRIM amca, yıllarca kemanı ve yanık güzel sesi ile düğünlerde çalıp, söylemiştir. Kendisine gösterdiği yakın ilgiden dolayı teşekkür ederim.

 

Halay çekilirken sözler, halay başı tarafından solo şeklinde, halayı tutan diğer kişiler tarafından da koro şeklinde tekrarı yapılarak söylenir.

 

NOT: Bu halayın, yörede orijinal oynanışının ezgisi ile birlikte İl Kültür Müdürlüğünce veya Folklor Araştırması yapan kurum ya da kişilerce videokasetine çekilip, gelecek nesillere miras olarak bırakılmasının önemi büyüktür. Çünkü bu halayın oynanış şeklini ve sözlerini bilen kasabamızda 60 yaşın üzerinde çok az insan kalmıştır. Ya değilse unutulup yok olma tehlikesi ile karşı karşıya gelinmiştir.

 

 

YÖREMİZDE AYNI İSİMLİ İNSANLARI BİRBİRİNDEN AYIRAN LAKAPLAR:

 

Lillili, Kepili, Belikli Ayşa, Nohut Ayşa, Kıvrıklı, Tır Kamil, Hacı İsiyin, Kadı Arif, Sinemacı, Güzel Emine, Elmacı, Deve Halil, Yeretepen Ali, Saddam Kemal, Kızıl Mevlüt, Boz Osman, Bisici, Pireket Ahmet, Ğög Kız, İrebiş Ayşa, Delioğlan, Anten, Dap Dip Ayşe.

 

 

YÖRESEL DEĞİMLER:

 

-Ağız Aramak: Bir insanın aklındaki düşünceyi, fikri dolaylı yolla söyletmeye çalışmaya denir.

 

-Kız Osman-Avrat Hasan: Kadın işlerinden zevk alan kendisini kadın gibi hisseden, kadınsı davranışlı erkeklere denir.

 

-Dam Yuvağı Gibi: Şişman ve göbekli insanları, kâr küremeye yarayan küçük silindir şeklindeki yuvağa benzetmek için kullanılır.

 

-Donu Düşük: Kılıbık, Kılık-kıyafete önem vermeyen abes giyinişli insanlara denir.

 

-Uyku Semesi: Uykusunu iyice alamayan, yorgun, yarı uyur vaziyette bulunana denir.

 

-Gıran Giresice, Ocağı Batasıca gibi bazı beddualar günümüzde hala kullanılmaktadır...

 

 

YÖRESEL DİLİMİZ:

 

Sözcük		Anlamı
Aba		Abla ve büyük bayanlara hitap ederken kullanılır.
Alma		Elma
Aha/Ahana		Kabaca işte anlamında ünlem olarak kullanılır.
Ark		Bahçe sulamada açılan küçük su kanalları
Aş		Yemek, Çorba
Avara		Sebze ekili alan için kullanılır
Bandırma		Şeker sucuğu
Belek		Düğünlerde düğün sahiplerinin davetlilere gönderdiği yazma-çorap gibi küçük hediyeler.
Bostan		Salatalık
Buba		Baba
Bulama		Yavrulayan ineğin sütü için kullanılır
Cırba - Cılba		Üzüm posası
Cülük		Civciv
Çapıt		Bez parçası		.
Çiliz		Ağaçların budanmış ince dalları
Çingil
Çomça		Ağaçtan yapılmış yemek pişirmeye yarayan büyük kaşık
Çul		Kilim, yer sergisi
Darı		Mısır
Dımdımı		Posası çıkarılan üzümün akıtılmış suyu
Dibek		Soku taşında bulgur dövmeye yarayan ağaçtan yapılmış tokmak
Dölek		Engebesi olmayan yerler için kullanılır
Duvak		Kiremit ve taşlar için kullanılır
Değişik alma		Süt üreticilerinin belirli bir günlerde sütlerini bir kişide toplayıp ona fayda sağlaması.Genelde Tereyağı üretimi için yeterli süt miktarını temin etmek için yapılır ve hafta da bir başka bir üretici de tekrarlanır.
Emmi		Amca
Elikmek		Çekinme, utanma
Essah		Gerçek, sahi
Filik		Küçük Tiftik keçisi
Gabış		Boynuzsuz keçi
Galbır		Kalbur
Gıytık		Odun yada tahtanın küçük kıymıkları
Hacet		Gereç - gerek
Ham şıra		Üzümün posasından ayrılmış saf suyu
Guz		Güneş almayan yer için kullanılır
Helki		Aliminyum Kova
Heyye		Evet, öyle
Hindi		Şimdi, şu an
Istar		Hali dokuma tezgâhı
Irgat		Yevmiye karşılığı  iş yapan kimse
Kak		Kurutulmuş Elma ve Armut
Kehni		Küçük kazma
Kici		Çam ağaçlarının kuruyup dökülen yaprağı
Kirtişmek		Çekişmek, söz dalaşı
Köstü		Köstebek
Lavgar		Gereksiz boş konuşan kimseler için kullanılır
Mıh		Büyük çivi
Mısmıl		Tam ve doğru olarak
Mirav		Sulama işiyle görevli kimse
Mudara		Utanarak-çekinerek bir eylemde bulunmak
Muhanet		İşe yaramayan, hal hatır sormayan
Mukayet		Göz kulak olmak
Mundar		İşe yaramayan, faydalanılamayan şey
Misilli		Güzel, iyi, şahane bir şey için kullanılır
Nacak		Küçük balta
Nörüyon		Ne yapıyorsun
Öncelemek		Ufalamak
Öğke		Öfke
Örme		Hayvanları bağlamada kullanılan örgülü kalın ip
Örtme		Bahçelerde yağmurdan ve soğuktan korunmak için yapılan derme çatma yer
Öykenmek		Birinin söylediğini alaycı bir biçimde tekrar etmek
Pakla		Fasulye
Peşkir		Havlu
Sahın		Geniş (metal-bakır) tabak
Soku