Kiraz yazları çok sıcak
olmayan, toprak ve hava
neminin yeterli olduğu
yayla özelliği gösteren
500-1800 m rakımı olan
yerlerde yetişmektedir.
Kiraz soğuklama ihtiyacı
olan bir meyve olduğu
için kış aylarında en
yüksek sıcaklık olarak +
7.2 C’de 42 gün
beklemelidir. Bu nedenle
en başta bir kiraz
bahçesi tesis ederken
nelere dikkat etmeliyiz?
1)
Kiraz bahçesi rakım
500-1800 m olan yerlerde
kurulmalıdır.
2)
Bahçe toprağı analiz
ettirilerek kiraz için
uygun olup olmadığı
belirlenmelidir.
3)
Toprak yapısına ve iklim
koşullarına uygun anaç
ve çeşit seçilmelidir.
Örneğin, kurak ve
kireçli topraklarda
idris anacı tercih
edilmelidir.
4)
Bahçeler tek çeşitle
kurulmamalıdır. Tek
çeşitle bahçe kurulması
yetersiz döllenmeye veya
hiç döllenmemeye sebep
olmaktadır. Ben düşmeden
hasada kadar olan sürede
yağmur çatlaması
zararına karşı tek
çeşitle bahçe
kurulmaması
gerekmektedir. Her kiraz
bahçesinde en az 4-5
çeşit bulunmalıdır.
Çeşitlerin seçiminde ise
birbirlerini
dölleyebilir nitelikte
olmasına dikkat
edilmelidir.
Döllenmede uygun çeşit
seçiminin yanı sıra
bahçede arı da
bulundurulmalıdır. Genel
bir oran olarak 9
bitkiden 8 tanesinin
esas çeşit birisinin
dölleyici olarak
dikilmesi yeterlidir.
5)
Dikim sıklığına dikkat
edilmelidir. Dikim,
mutlaka dikim tahtası
kullanılarak
yapılmalıdır. Kiraz
dikiminden önce arazi
tasviye edilmeli ve 90
cm aralıkla dip kazanla
Ağustos-Eylül ayında
sürdürülmelidir. Kısmi
taban suyu veya su
birikme gibi problem
oluşacak ise 40-50 m
aralıkla hendekler
oluşturulmalıdır.
Fidanlar en uygun
sonbaharda dikilmeli ve
dikim sırasında
çukurlara bir kürek
yanmış ahır gübresi
atılmalı veya 100 gr
Triple Süperfosfat ile
100 gr Amonyum Sülfat
dikim toprağına
karıştırılmalıdır. Yamaç
arazilerde baklava
dilimi, sıra arası 5-6
m, sıra üzeri 3-4 m
şeklinde olabilir. Taban
arazilerde ise dikilen
çeşide bağlı olarak sıra
arası ve üzeri iyi
havalanacak,
güneşlenecek ve ağaç yan
dalları birbirine
girmeyecek şekilde
dikilmelidir.
6)
Dikimden sonra tepe
kesiminde acele
edilmemesi gerekir. Bu
işler gözler iyice
kabardığında yapılırsa
yeni oluşacak ilk kat
dallar daha geniş açılı
oluşur.
7)
Kışları çok sert
geçmeyen yerlerde az
sayılardaki çöğürler
(piçler) sürgün göz
aşısıyla aşılanabilir.
Ancak en uygun aşı
durgun göz aşısıdır.
Durgun göz aşısı teorik
olarak temmuzun ikinci
yarısından itibaren
yapılabilirse de hem
şaşırtılan çöğürlerde
hem de o yılın
çöğürlerinde ağustos
sonlarına doğru
yapılması pratik açıdan
daha uygundur. Eğer
tutmayan aşılar için
“tamir aşısı”
düşünülüyorsa aşı zamanı
eylüle sarkmamalıdır.
Budama sadece makasla
dal kesimi gibi
düşünülmemelidir.
Dalların açılarının
düzeltilmesi,eğilmesi,
bükülmesi gibi
uygulamalar da
budamadır. Dal kesimi
şeklindeki uygulamalar
erken ilkbaharda
yapılabilirler. Yaz
budaması, ağaçların
şekillendirilme
yıllarında mutlaka
yapılması gereken teknik
bir uygulamadır. Yaz
budamaları yapılmadan
iyi bir taç oluşumunun
sağlanması zor olduğu
gibi, gençlik kısırlığı
devresinin kısaltılması
da hemen hemen
imkansızdır. Sürgünlerin
yeşilden odunlaşmaya
başladığı günlerde dal
seçimi, eğme, bükme, uç
alımı ve gerekliyse dal
seyreltme şeklinde
yapılmalıdır. Çok erken
veya çok geç
yapılmamalıdır.
Topraktan itibaren ilk
dalın mümkün oldukça
aşağıda ve güneybatıya
bakmasına gayret
edilmelidir. Bazı
çiftçiler çok kıymetli
ve önemli olan bu
dalları traktöre değer
düşüncesiyle keserler.
Oysa özellikle topraktan
itibaren 40-50 cm.
yükseklikte, güneybatı
yönündeki bir dal
ileride görülebilecek
olan “güney yanığını”
önleme bakımından çok
faydalı olacaktır.
Dallar seçilirken
aralarında 90 derece
civarında açı ile, ana
gövde üzerinde 20-25 cm.
aralıklarla olmasına
gayret edilmelidir.
Rakamlar ideal ölçüler
olup, mümkün olduğunca
bu ölçülere yaklaşılmaya
çalışılmalıdır. Çatı,
ana dallar ve açılar
teşekkül ettikten
sonraki yıllarda aynı
kurallarla diğer katlar
oluşturulur. Meyveye
yatıncaya kadar dal
açılarını açmak,
yardımcı dal oluşumunu
teşvik amacıyla uç
kesimleri yapmak,
uygunsuz dalları
çıkartmak gibi
uygulamalar yapılır.
Kirazlarda iki şekilde
budama yapılır. Bunlar;
a) Şekil
budaması
b) Verim ve
gençleştirme budaması
Kirazlara henüz fidan
döneminden itibaren
şekil verilmeye
başlanmaktadır. Şekil
budaması genellikle
büyüme sezonu başında,
dalların esnek olduğu
Temmuz ayında yapılır.
Kiraz ağaçlarının
genellikle gençlik
dönemleri uzundur. Bu
nedenle ağaçlara şekil
budaması uygulanırken
bir yandan da meyveye
yatırma işlemleri
yapılır. Meyveye yatırma
yan dallarda açı
genişletilmesi, ağırlık
asma, tahta veya kamış
herek kullanma ile
gerçekleştirilir.
a) Şekil budaması
Kirazlara henüz fidan
döneminden itibaren
şekil verilmeye
başlanmaktadır. Şekil
budaması genellikle
büyüme sezonu başında,
dalların esnek olduğu
Temmuz ayında yapılır.
Kiraz ağaçlarının
genellikle gençlik
dönemleri uzundur. Bu
nedenle ağaçlara şekil
budaması uygulanırken
bir yandan da meyveye
yatırma işlemleri
yapılır. Meyveye yatırma
yan dallarda açı
genişletilmesi, ağırlık
asma, tahta veya kamış
herek kullanma ile
gerçekleştirilir.
b) Verim ve gençleştirme
budaması
Verim budamasında, ağaç
boylarının
azaltılmasının yanı sıra
yan dalların sayısı da
azaltılarak ağaçların
büyümeleri yavaşlatılır.
Kiraz ağaçlarında 8-10
yaşından sonra budama
yapılmadığı için yıllık
sürgünleri kısalır.
Bilinen kurallara göre
sürgün gelişimi için
kesimler uç noktalara ve
yıllık sürgünlerdeki
odun gözlerine
uygulanır. Ancak
verimdeki kiraz
ağaçlarında yıllık
sürgünler 10-20 cm gibi
olup bunlara yapılacak
kesimler eski zayıf bir
sürgün gelişimi sağlar.
Bu nedenle yaptığımız
uygulamalarda bu
şekildeki yan dallar
uçtan 50-100 cm'den
kesilir. Bu kesimler
sonucu 2-3 yıllık bu
şekildeki dallarda mayıs
buketleri ortasında yer
alan odun gözlerinden
kuvvetli yeni sürgünler
oluşur. Bu sürgünler de
meyvelerin daha iyi
beslenmesine ve
irileşmesine neden olur.
Bu şekilde her yan
daldan kesimler sonucu
yeni 2-3 sürgün elde
edilmiştir. Bu şekilde
yaşlanmaya yüz tutan
gelişmesi zayıflayan
ağaçlar tekrar gelişme
göstermektedir. Bu
kesimler 2 yılda bir
tekrarlanmalıdır.
Budama Şekline Örnek
Olarak Prof. Dr. Ali
KÜDEN’in Ülkemiz için
Önerdiği İspanyol Çalı
Budama Sistemi burada
anlatılmıştır.
Dikim ve 1. Yıl
Yapılacak İşlemler:
Dikim aralıkları, iyi
topraklarda sıra arası
5m, sıra üzeri 2.5-3m,
daha kötü topraklarda
ise sıra arası 4.5m sıra
üzeri 2-2.5m olmalıdır.
İyi bir sulama
kontrolüne gereksinim
duyulmaktadır. En iyi
sulama ise damla veya
alttan mini
yağmurlamadır. Aşı
noktasının üzerinden
30-40cm’lik bir
yükseklikten alçak bir
tepe kesme işlemine
gereksinim duyulur.
Dikimde alt gözlerin
zarar
görmemesi için dikkatli
olunmalıdır. Ağaç ne
kadar küçük tutulursa,
meyveler daha yere yakın
yerden toplanabileceği
gibi ağaçlar daha
küçükken meyveye
yatacaktır. İlk yıl
sulama çok iyi
yapılmalıdır. Ağaçlardan
iyi bir ürün beklemek
için başlangıçta iyi bir
sulama yapılmalıdır.
Nisan-mayıs aylarında,
60-75cm’den daha uzun
ilkbahar sürgün
büyümesinde, sürgünlerin
20-30cm’den tepeleri
kesilmelidir. Bu budama
zamanında, 3-4 ana dal
seçtikten sonra
tepelerini kesilerek,
bunlardan 6-8 adet dal
meydana getirilmesi
gerekmektedir. Budama
zamanı, bahçedeki ağacın
kuvvetine göre
değişecektir. Sulamaya
devam edilmelidir.
İkincil dallarda da
60-75cm sürgün
uzunluğuna erişmiş
olanları en az 20-30cm
uzunluktan kesilmelidir.
Dikim yılında bu gelişme
sağlanamamışsa bu
kesimler ertesi
ilkbaharda yapılmalıdır.
Bu budama ağacın
kuvvetine bağlı olarak
temmuz-ağustos aylarında
olmalıdır. Bu noktada
yaklaşık 6-8 adet
ikincil dal elde
edilecektir. Kurşun
kalem boyundaki, zayıf
gelişen yan dallar
kesilmemeli ve
gelişmeleri
sağlanmalıdır.Sulamaya
iyi bir şekilde devam
edilerek, 5-10cm’lik
yeni sürgün büyümesi
elde edilmelidir. Tepe
tomurcuğu oluşumunu
ayarlamak veya sürgün
büyümesini durdurmak
için sulama suyu
azaltılmalıdır.
Amaç,
meyveli yan dal
gelişimini sağlamaktır.
Toprak koşullarına bağlı
olarak son sulama eylül
veya ekim ayında
olmalıdır. Burada dikkat
edilecek konu, sürgün
büyümesini arttıracak
sulama yapılmamasıdır.
2. Yıl Yapılacak
İşlemler: Şubat ve mart
aylarında sıklaşmış
dallar seyreltilmelidir.
Açık merkezli bir ağaç
yetiştirmeye
çalışılmalıdır. Aşırı
kuvvetli gelişen dallar
çıkarılmalı ve ağaca
istenilen şekil
verilmelidir.
Olabildiğince çok az
tepe kesimi
yapılmalıdır. Ana dallar
30-40cm’den kesilmeli,
yan dal oluşumunu
arttırmak için Promalin
uygulanabilir. Bu sayede
uygun olan yerde tepe
kesimi yapmadan, yan dal
oluşumu arttırılabilir.
Uygulamalar genel olarak
1 yıllık sürgünler
üzerinde mart ayı
başında yapılmalıdır.
Baharda sulama
yapılmamalı veya çok az
yapılmalıdır. Amaç,
30-60cm uzunluğunda
sürgün büyümesi elde
etmektir. Eğer büyüme
çok kuvvetli ise, içinde
bulunulan yıldan önceki
yıl oluşmuş sürgünlerin
tepesi kesilir. Yaz
boyunca yeterli su
verilmelidir. Bu sayede
yapraklar sarı renge
dönüşünce ve düşmeye
başlayıncaya kadar su
dengesini korunmalıdır.
Amaç, ağaçlara yeterli
su vererek, onları
büyüme kontrolünde
tutmaktır. Son sulama
eylül – ekim ayları
sonuna
kadar olmalıdır.
3. Yıl Yapılacak
İşlemler: Dinlenme
döneminde açık merkezli
bir ağaç şekli
oluşturmak için dallar
seyreltilmelidir. Bu
işlem çok nemli
bölgelerde uygulanır.
Kurak bölgelerde
ağaçların ortaları
açılmamalıdır. İkinci
yıldaki işlemler aynı
şekilde uygulanmalıdır.
Bu yıl birkaç meyve elde
edilebilir. Eğer belirli
bir miktarda meyve elde
edilmişse, ağaçlar
derimden önce su stresi
çekmemelidir.
4. Yıl ve İleriki
Yıllarda Yapılacak
İşlemler: Eğer
gerekliyse, dinlenme
sezonunda seyreltme
yapınız. Dalları ağaçtan
ağaca bağlayınız. Eğer
gerekliyse yukarıya
doğru büyüyenleri
aşağıya eğiniz. Meyve bu
sezonda oluşacağı için
derimden önce yeterli
sulama yapılmalıdır.
Derimden sonra
(mayıs-haziran ortası)
tepe tomurcuklarının
oluşumu sulama suyu
miktarı azaltılarak
yapılabilir. Haziran
sonu – ağustos sonu
arasında normal sulamaya
devam edilir. Haziran
sonu ve temmuz ayında
ağaçlarda su kaybını
azaltacağı için budama
yapılmaz, sadece ağaca
şekil verilir ve büyüme
kontrol edilir. Ağustos
sonu – eylül ayları
arasında, tepe
tomurcukları oluşturmak
için sulama suyu aşamalı
olarak azaltılmalıdır.
Son sulama, bahçe
koşullarına bağlı olarak
ekim ayında
yapılmalıdır. Dinlenme
budaması, gerekliyse
seyrek olarak
yapılmalıdır.
